1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer>

PDFDrukujEmail

Kamienice w Toruniu

Kompleks domów mieszczan toruńskich jest unikatowy zarówno w skali kraju, jak i Europy; jest jednym z najlepiej zachowanych i odzwierciedlających dawne, średniowieczne miasto. Toruń, jako wielkie hanzeatyckie miasto kupieckie, wykształcił kilka typów kamienic, których wielkość i wewnętrzny układ przestrzenny uzależniony był od ich funkcji. Kamienice od XIV-XV wieku wznoszone były w cegle. Były to budynki gotyckie, przeważnie o 3 osiach okiennych i 3-4 kondygnacjach, choć trafiały się znacznie większe, 2-traktowe, zwrócone szczytami do ulicy, o wysokich dachach, pokrytych czerwoną dachówką. Fasady kamienic, a zwłaszcza ich szczyty, były bardzo ozdobne. Blendy urozmaicające elewacje, portale i obrzeża okienne domów dekorowano bogato profilowanymi, niekiedy glazurowanymi cegłami, fasady były malowane wielobarwnie. Większość kamienic posiadała przedproża (zlikwidowane w większości w XIX w.) charakterystyczne dla architektury mieszczańskiej miast południowych wybrzeży Bałtyku. Wśród toruńskich gotyckich domów mieszczańskich można wyróżnić dwa typy: kamienicę kupiecką (czego dziś najlepszym przykładem jest Dom Kopernika), zazwyczaj większą oraz znacznie skromniejszą, węższą - kamienicę rzemieślniczą. Osobliwością jest natomiast dom przy ul. Szczytnej 2, odbiegający od norm kamienic mieszczańskich. Typowymi elementami toruńskich kamienic średniowiecznych były: niezwykle funkcjonalna tzw. wysoka sień z charakterystycznymi jej częściami, izby tylnego traktu, kantorek kupiecki, magazynowe wyższe piętra. Przed frontami takich kamienic znajdowały się szyje piwniczne i przedproża, których rozmiary od drugiej połowy XIV wieku nie mogły przekraczać 2,2 m szerokości i 78,5 cm wysokości; nad oknami parteru często zawieszony był daszek.

Kamienice w ToruniuW każdym z następnych okresów w historii sztuki następowały przekształcenia kamienic średniowiecznych, które obejmowały m.in. zmianę funkcji wyższych kondygnacji oraz - co najbardziej widoczne z zewnątrz - nowe formy zdobnictwa fasad, które aż do XIX wieku były szczytowe. W okresie renesansu fasady toruńskich - podobnie jak gdańskich i elbląskich - kamienic zaczęły przybierać styl renesansu i manieryzmu niderlandzkiego z charakterystycznymi elementami ornamentu tzw. okuciowego. Kamienice barokowe natomiast charakteryzowały się bogatym zdobieniem fasad w formie roślinnych ornamentów. Wiek XVIII i XIX przynoszą największą zagładę historycznych kamienic toruńskich. Kolejne oblężenia Torunia, m.in. szwedzkie w 1703 r., czy cały okres napoleoński 1806-1815, powodują dewastację i upadek kamienic i zabudowy miejskiej w ogóle. Ostrzeliwane miasto, cierpiące głód, brak opału, wody, przymusowe kwaterunki obcych wojsk w kamienicach prywatnych i budynkach publicznych powodowały niszczenie bogatego wyposażenia wnętrz, jak i ogólną dewastację budynków. Te kataklizmy sprawiły, że z bogatych wnętrz toruńskich nie zachowało się wiele sprzętów świadczących o świetnej przeszłości miasta. W 1815 r. na ogólną sumę 772 domów w zespole staromiejskim tylko 300 nadawało się do zamieszkania. Od początku XIX wieku na terenie starówki trwał proces przebudowań wielu starych albo budowy nowych domów, które można nazwać czynszowymi. W domach takich na każdej kondygnacji mogły być nawet 4 mieszkania. W ten sposób powstała nowa architektura kamienic, zdominowana zabudową XIX-wieczną, kiedy to sięgające czasów gotyku, renesansu i baroku kamienice przebudowywano lub zastępowano budynkami w stylu eklektycznym, secesyjnym i modernistycznym. Fasady otrzymują gładką tynkowaną elewację zakończoną najczęściej prostym gzymsem lub attykową ścianką - po rozebraniu szczytów i ukośnym ścięciu przedniej części dachu. Zaobserwować więc dziś można brak fasad gotyckich, przede wszystkim wzdłuż głównych traktów starówki. Więcej: Toruń nie istniejący. Mimo wielu przebudów w XIX wieku dziś wiele kamienic posiada w swoich wnętrzach oryginalny gotycki podział, polichromie ścienne, polichromowane sklepienia i stropy; można to oglądać, gdyż są udostępnione publicznie, mieszcząc banki, restauracje itp.

W Toruniu zachowało się najwięcej gotyckich malowideł ściennych we wnętrzach świeckich. Poza tym znanych jest kilka malowideł w kamienicach warszawskich, 2 w gdańskim Ratuszu Głównego Miasta oraz 1 malowidło na fasadzie kamienicy we Wrocławiu. Malowidła toruńskie reprezentują największą różnorodność wątków treściowych i cech stylistycznych. Prezentują przedstawienia alegoryczne, ewentualnie ilustracje wątków literackich czy kompozycje religijne o charakterze dewocyjnym. Do najwybitniejszych dzieł malarstwa gotyckiego w północnej Polsce należą te w dawnej siedzibie Bractwa Kupieckiego przy ul. Żeglarskiej 5 oraz w kamienicy przy ul. Królowej Jadwigi 9. Z nie wymienionych, sakralnych do grona najcenniejszych należą: wielkie malowidło w prezbiterium Katedry Świętojańskiej ukazujące Ukrzyżowanie i Sąd Ostateczny oraz polichromie świętych na wewnętrznych szkarpach w Kościele Mariackim. Świadczą one o niebywałym wręcz rozwoju tej dziedziny twórczości w gotyckim Toruniu, osiągającej prawdziwie europejski poziom. Był to jednocześnie okres największego rozwoju średniowiecznego Torunia, gdy na miejscowy grunt za sprawą bogatego mieszczaństwa i jego europejskich kontaktów przenoszono osiągnięcia artystyczne czołowych środowisk europejskich, ale także dokonywano własnych,

casus telefon
casus teleon
casus telefon